banner

ቅዱሳት መጻሕፍቲ

በስመ አብ ወወልድ ወመንፈስ ቅዱስ አሐዱ አምላክ!

ቅዱሳት መጻሕፍቲ:- ብመሪሕነት መንፈስ ቅዱስ ብቅዱሳን ሰባት ዝተጻሕፉን ዝኸበሩን ዝተቐደሱን መንፈሳውያን መጻሕፍቲ እዮም። ኣብ ዓለም ብኣእምሮ ፍጡራን ዝተደርሱ ዝተፈላለዩ መጻሕፍቲ ኣለዉ። ካብዚኣቶም ግና ቅዱሳት መጻሕፍቲ ዝተፈልዩ’ዮም። ንቕዱሳት መጻሕፍቲ ክቡራትን ካብ ካልኦት መጻሕፍቲ ፍሉያትን ዘብሎም ፦

* ካብ ቅዱስን ክቡርን እግዚአብሔር ስለ ዝተረኽቡ (ዘሌ. ፲፱፥፪/ 19፥2) ፤ (ኢሳ. ፴፬፡፲፮/ 34፡16)
*ብቅዱሳን ሰባት ስለ ዝተጻሕፉ (2ይ ጴጥ. ፩፥፳-፳፩/1፥20-21) ፤ (ዘፀ. ፲፯፡፲፬/ 17፡14)
*ትኅዝቶኦም ሰማያዊ፣ መንፈሳዊ ስለ ዝኾነ ፤ ንዘንብቦምን ዝሰምዖምን ናብ ቅድስና ስለ ዝመርሑ (ራእ. ፳፪፥፯/ 22፥7)፣
በረኸት ስለ ዝህቡን (ራእ. ፩፥፫/ 1፥3፣ ፫፥፲፭-፲፱/ 3፥15-19)፤
*ቅድስት ቤተ ክርስቲያን ብቀኖና ስለ ዝተቐበለቶም፤ (ፍትሓ ነገሥት ኣንቀጽ ፪/2)
*ንዅሉ ኃላፍያትን መጻእያትን ብሓቅነት ስለዝናገር (ዘፍ. ፩፡፩/ 1፡1፣ ዘፍ. ፲፪፡፩-፫/ 12፡1-3፣ ኢሳ. ፯፡፲፬/ 7፡14፣ ኢሳ. ፱፡፰/ 9፡8)

ዓይነት ቅዱሳት መጻሕፍቲ
ቅድስት ቤተ ክርስቲያንና “ቅዱሳት” ብዝብል ቅጽል ስም ሂባ፣ ብቀኖና ዝተቐበለቶም መጻሕፍቲ፦ ብቝጽሪ ብዙኃን ኮይኖም ዋላ እኳ ኣብ ዝተፈላለየ ጊዜን ቦታን፣ ብዝተፈላለየ ሞያን ደረጃን ናብራን ዝነበሮም ቅዱሳን እንተ ተጻሕፉ፣ ብመሪሕነት ሓደ እግዚአብሔር ስለ ዝኾነ፡ ናይ ሓሳብ ምትሕንፋጽ ኮነ ምግርጫው የብሎምን። ( 2ይ ጴጥ. ፩፥፳፩/ 1፥21)
*ኣስማቶም ውን ብዝተፈላለየ መጸውዒ፦ ብትኅዝቶኦም፣ ብስም ጸሓፊኦም፣ ብስም ሃገር ወይ ዓዲ፣ ብስም ዝተላእከሎም . . . ወዘይመስሎ ይጽውዑ።
*ምእንቲ ንመጽናዕቲ ክጥዕም ኣብ ክልተ ዓበይቲ ንኸፍሎም ፦
*መጽሓፍ ቅዱስ ( ኣሥራው )
*ኣዋልድ መጻሕፍቲ

* መጽሓፍ ቅዱስ


መጽሓፍ ቅዱስ:- እቲ ክቡርን፣ ፍሉይን፣ ዓቢይን ምንጭን መምርሕን ሃይማኖት እዩ። መጽሓፍ ቅዱስ ኣብ ውሽጡ ሓቝፍዎም ዘሎ መንፈሳዊ ትምህርቲ ጊዜ ዘይስዕሮም: ዘይምነዉን: ዘይኣርጉን ዘለዓለማውያን እዮም። ወለዶ ኃሊፉ ወለዶ ኪትካእ ቃል መጽሓፍ ቅዱስ ካብ ጊዜ ናብ ጊዜ ከይተለወጠ ጣዕሚ ዕቤት መልእኽቱ ወትሩ ሕይወት ኮይኑ ይነብር። መጽሓፍ ቅዱስ ኣብ ውሽጡ ኂዝዎ ዝርከብ ምሥጢራት ካብ ሑፃ ዝበዝኅን ንዕቤቱ ዝወዳደሮ ዘይብሉን ዘለዓለማዊ ቓል ናይቲ ዘለዓለማዊ ኣምላኽ እዩ። (ማቴ. ፳፬፥፴፭/ 24፥35)።

*መጽሓፍ ቅዱስ፦ ብቝጽሪ ዝጥርንፎም 81 መጻሕፍቲ እዮም። 46 መጻሕፍቲ ብሉይ ኪዳን፡ 35 መጻሕፍቲ ሓዲስ ድማ ኪዳን ተባሂሎም ኣብ ክልተ ይኽፈሉ።
1. ብሉይ ኪዳን

ብሉይ ኪዳን፦ ናይ ጥንቲ፣ ናይ ቅድም ስምምዕ ወይ ውዕል ኣብ መንጎ እግዚኣብሔርን ሰብን ዝተገብረ ማለት እዩ።

መጽሓፍ ብሉይ ኪዳን፥ ናይ ኵሉ ፈጣርን መጋብን እግዚአብሔር ኣምላኽ ንሰብ ኣኽቢሩ ከም ዝፈጠሮን ቀዳማይ ሰብ ኣዳም ብዝበደሎ ግና ብሞተ ሥጋ፡ ሞተ ነፍሲ ናብ ኵሉ ከም ዝተሳገረ፣ ን5500 ዓመት ደቂ ሰባት ውን ኣብ መንጸፈ ደይን ወዲቖም ብእግሪ ኣጋንንቲ እናተረግጹ ኣብ ኃዘንን ጸልማትን ከም ዝነበሩ፣ በዚ ውን እግዚአብሔር ዝሃቦም ተስፋ ምድኃን እናተጸበዩ ይልምኑ ከም ዝነበሩ፣ ብዛዕባ ምምጻእ እቲ መሢሕ ክርስቶስ ዝተዘርቡ ትንቢታት ዝትንትን እዩ።
*ብሉይ ኪዳን፦ ካብ 1486 ዓመተ ዓለም ኣቢሉ፡ ዘሎ ጊዜ ብልዕሊ 40 ሰባት ከምዝተጻሕፈ ይንገር።
*ብሉይ ኪዳን፥ ብዝያዳ ቅድሚ ልደተ ክርስቶስ ዝነበረ ታሪኽ ናይቶም ኣመንቲ ሓደ ኣምላኽ ዝኾኑ ዕብራውያን ስለ ዝገልጽ ከኣ ብመጀመርታ ብቛንቋ ዕብራይስጢ እዩ ተጻሒፉ። ደኃር’ውን ብ284 ቅ.ል.ክ. ኣብ ዘመን መንግሥቲ ንጉሥ በጥሊሞስ ናብ ቋንቋ ጽርኢ ተተርጒሙ። ቀጺሉ ብዘመን መንግሥቲ ሄሮዲሞስ፣ ብጂሮም ዝተባህለ ኣቦ ላቲን ቤተ ክርስቲያን ብ356 ዓመተ ምሕረት ናብ ቋንቋ ላቲን ተተርጒሙ። ናብ ቋንቋ ግእዝ ዝተተርጐመሉ ድማ፡ ሓደ ሽሕ ዓመት ቅድሚ ልደተ ክርስቶስ፡ ብዘመን ንግሥተ ሳባ ምዃኑ ይንገር።
*መጻሕፍቲ ብሉይ ኪዳን ብቝጽሪ 46 ኪኾኑ ኸለዉ፣
ኣብ 4ተ ክፍሊ ይምደቡ፦


* ብሔረ ኦሪት (ክፍሊ ሕጊ) ፦
*ኦሪት፥ ማለት ሕጊ እዩ። ንመጻሕፍተ ኦሪት ኣብ ምድረ በዳ ሲና ዝጸሓፈ ሊቀ ነቢያት ሙሴ እዩ። ሙሴ፥ ኣብ ግብጺ ተወሊዱ፣ ኣብ ቤተ መንግሥቲ ፈርዖን ብሞግዝይነት ኣደኡ ዝዓበየ፣ ብቕንኣት ሕዝቡ ተሰዲዱ ኣብ ምድያም ከሎ ብኣምላኽ ተጸዊዑ፣ ጽላተ ሕጉ ተቐቢሉ ንሕዝበ እስራኤል መሪሑ ካብ ግብጺ ዘውፅአ ነቢይ እዩ።
*ኣብዚ ዝጥርነፉ መጻሕፍቲ (6)፦ ካብ ኦሪት ዘፍጥረት ክሳብ ኦሪት ዘዳግም ከምኡ ውን መጽሓፈ ኩፋሌ እዮም።

* ክፍሊ ታሪኽ ፦
*ዝበዝኀ ክፋሉ ታሪኽ እስራኤላውን ዝገልጽ እዩ።
*ኣብዚ ዝጥርነፉ መጻሕፍቲ (16)፦ መጽሓፈ ኢያሱ ክሳብ መጽሓፈ ኣስቴር፣ ከምኡ ውን መጽሓፈ ዮሴፍ ወልደ ኮርዮን እዮም።

* ክፍሊ መዝሙር፣ ጥበብን ቅኔን ፦
*ኣብዚ ዝጥርነፉ መጻሕፍቲ (8)፦ ካብ መጽሓፈ ኢዮብ ክሳብ ማኅልየ መኃልይ ዘሰሎሞን፣ ከምኡ ውን መጽሓፈ ጥበበ ሰሎሞን ምስ መጽሓፈ ጥበበ ሲራክ እዮም።

* ክፍሊ ትንቢት ፦
* ብመንፈስ እግዚአብሔር እናተመርሑ ነቢያት ንዝመጽእ ዝንበይዎ ዝነበሩ ዝገልጽ እዩ።
* ኣብዚ ዝጥርነፉ መጻሕፍቲ (16)፦ ካብ ትንቢት ኢሳይያስ ክሳብ ትንቢት ሚልክያስ እዮም።

2. ሓድሽ ኪዳን

ሓድሽ ኪዳን፦ ብዛዕባ ልደተ ክርስቶስ ከምኡ ኸኣ ኣብዛ ዓለም እዚኣ 33 ዓመትን 3 ወርኅን እናመሃረ ከም ዝጸንሐ፣ ብድኅሪኡ በደል ከይብሉ ብኣይሁድ ተታኂዙ ከም ዝተገርፈ፣ ኣብ መስቀል ተሰቒሉ ከም ዝሞተ፡ ከም ዝተንሥአን ከምዝዓረገን ዳግማይ ከም ዚመጽእን ዘረድእ እዩ። ኣብ ርእሲ እዚ ኸኣ ሥራሕ ኣቦታትና ቅዱሳን ሓዋርያትን ታሪኽ ፍጻሜኦምን ራእይ ዮሓንስን ዝኃዘ እዩ። ኣብ ከባቢ 41-49 ዓ.ም. ካብ ዘሎ ጊዜ ጀሚሩ ዝተጻሕፈ እዩ።
* ንሓድሽ ኪዳን ዝጸሓፍዎ ቍጽሮም ልዕሊ 8 እዩ። ካብ መንጐ እዞም ንሓድሽ ኪዳን ዝጸሓፉ መብዛኅትኦም ብጐይታና ኢየሱስ ክርስቶስ ዝተማህሩ ኣብ ዝወዓሎ ዝወዓሉ፥ ኣብ ዝኃደሮ ዝኃደሩ እዮም። ምእንቲ'ዚ ንጐይታ ብዓይኖም ዝርኣይዎ ብኢዶም ዝዳኅሠሥዎ ብእዝኖም ዝሰምዕዎ እዮም ጽሒፎሞ። ከምኡ ስለ ዝኾነ ድማ ካብ ጸሓፍቲ ብሉይ ኪዳን ፍልይ ዝበሉ እዮም።
*መጻሕፍቲ ሓዲስ ኪዳን ብቍጽሪ 35 ክኾኑ ከለዉ፣ ኣብ 5ተ ክፍሊ ይምደቡ፦

* ክፍሊ ወንጌል ፦
* ኣብዚ ዝጥርነፉ መጻሕፍቲ (4)፦ ወንጌል ማቴዎስ፣ ወንጌል ማርቆስ፣ ወንጌል ሉቃስ፣ ወንጌል ዮሓንስ እዮም።

* ክፍሊ ታሪኽ ፦
* ኣብዚ ዝጥርነፍ መጽሓፍ (1)፦ ግብረ ሓዋርያት እዩ።

* ክፍሊ መልእኽቲ ፦
*ኣብዚ ዝጥርነፉ መጻሕፍቲ (21)፦ ካብ ናይ ቅዱስ ጳውሎስ መልእኽቲ ሮሜ ክሳብ መልእኽቲ ዕብራውያን (14 መልእኽታት ቅዱስ ጳውሎስ)፣ መልእኽቲ ያዕቆብ፣ 1ይ ን 2ይ ን መልእኽታት ሊቀ ሓዋርያት ቅዱስ ጴጥሮስ፣ 1ይ : 2ይ ን 3ይን መልእኽታት ዮሓንስ፣ መልእኽቲ ይሁዳ እዮም።

*ክፍሊ ትንቢት ፦
*ኣብዚ ዝጥርነፍ መጽሓፍ (1)፦ ራእየ ዮሓንስ እዩ፤


* ክፍሊ ሥርዓት ፦

*ኣብዚ ዚጥርነፉ መጻሕፍቲ (8)፦ መጽሓፈ ሥርዓተ ጽዮን፣ መጽሓፈ ትእዛዝ፣ መጽሓፈ ግፅው፣ መጽሓፈ ኣብጥሊስ፣ 1ይ መጽሓፈ ኪዳን፣ 2ይ መጽሓፈ ኪዳን፣ ቀሌምንጦስ፣ ዲድስቅልያ እዮም።

 


* ኣዋልድ መጻሕፍቲ


ካብ ዓቢይ መጽሓፍ ቅዱስ፥ ተዋፂኦምን ተቐዲሖምን ንእኡ መሠረትን ጽላልን ገይሮም ዚተጻሕፉ መጻሕፍቲ፥ ኣዋልድ መጻሕፍቲ ይበሃሉ።
“ኣዋልድ” ፦ ካብ ‘ወለደ’ ዝብል ሥርወ ግሢ ዝወፀኣ ኾይኑ፣ ንኣንስታይ ጾታ ብነጸላ ኣካላዊ ቅጽል ‘ወለት’ ኢልካ ንብዙኃት ድማ ‘ ኣዋልድ’ ከም ትብል ትርጕሙ ውሉዳት ማለት እዩ። ብምሥጢር ክትርጐም ከሎ ብኣንስታይ ጾታ ዝተጸውዑ መጻሕፍቲ፥ ብትኅዝቶኦም ንመጽሓፍ ቅዱስ መሲሎም ዝተወልዱ ከምኡ’ውን ካብ ዓሚቝ ዒላ መጽሓፍ ቅዱስ ዝተቐድሑ ማለት እዩ።

“ኣዋልድ መጻሕፍቲ”፦

* ኣብ መጽሓፍ ቅዱስ ንባቡ ንዝሓፀረ የንውኁ፣ ንዝተረፈ ይምልኡ።
*ኣብ መጽሓፍ ቅዱስ ንዝተጠቕሰ ጥቕሲ የብርሁ፣ ንዝተመሰለ ምሳሌ ይትርጕሙ።
*ንንባብ ብሉያትን ንምሥጢር ሓዲሳትን ኣሰማሚዖም፣ ንመሠረቱ ከይገደፉ ንዝረቐቐ ኣጕሊሖም እናኣብርሁን እናተርጐሙን የረድኡ።
*ቅድስናን፣ ክብርን ኣማላድነትን ኣዴና ቅድስት ድንግል ማርያምን መላእኽትን ቅዱሳን ሰባትን ይገልጹ።
*ምስጋናን ጸሎትን ይምህሩ። ምኽርን ልቡናን ይህቡ።

ንኣዋልድ መጻሕፍቲ ዚጸሓፉ ዝተፈላለዩ ቅዱሳን ሰባት ኮይኖም ብዝያዳ ክጽሕፉ ዝጀመሩ ቤተ ክርስቲያን፥ መናፍቕነት ረቲዓ ሃይማኖት ኣጽኒዓ፣ ሰላም ረኺባ ክትሰፍሕን ክትዓብን ካብ ዝጀመረትሉ ጊዜ ንደኃር እዩ።
ምሥጢርን ትርጕምን ዚገልጽ፡ እግዚአብሔር፥ ንቐዳሞት ነቢያትን ሓዋርያትን ዚሃቦም ጸጋ ክሳዕ መወዳእታ ዓለም ደረት ስለዘይብሉ፣ ኣብ ዝተፈላለዩ ቅዱሳን እናኃደረ ትምህርቲ ሃይማኖት: ጸሎት፡ ጸዋትወ ዜማን: . . . ቤተ ክርስቲያን ትግልገለሎም መጻሕፍቲ ከምዝጽሕፉ ይገብር።
ሓዋርያት ነዚ ክገልጹ ኣብ ሲኖዶሶም “ንሕና ዘጕደልናዮ እንተኣልዩ፣ ኣብ ኵልና መንፈስ ቅዱስ ስለ ዝኃደረ ንስኻትኩም ከምዝግባእ ገይርኩም ፍረዱ” ይብሉ። (መጽሓፈ ሲኖዶስ)።


*ኣዋልድ መጻሕፍቲ፥ ብመሠረት ዓይነቶምን ትኅዝቶኦምን እናተመደቡ ይኽፈሉ እዮም።

*ናይ ትርጓሜ መጻሕፍቲ፦ ኣቦታትና ሊቃውንት፥ ንንባባት ብሉይን ሓዲስን ካልኦት መጻሕፍትን ንመሠረቱ ከይገደፉ ንዝረቐቐ ኣጕሊሖም፣ ኣመሥጢሮም፣ ታሪኽ ጠቒሶም፣ ሓተታ ወሲኾም ብትርጓሜ (መግለጺ) ዘዳልውዎም መጻሕፍቲ እዮም።
ንምሳሌ፦ ትርጓሜ መዝሙር ዳዊት፡ ትርጓሜ ወንጌል፡ ትርጓሜ ጳውሎስ፡ ትርጓሜ ቅዳሴ፣ ትርጓሜ ውዳሴ ማርያም . . .

* መጻሕፍቲ ነገረ ሃይማኖት ፦ መሠረታዊ ትምህርቲ ሃይማኖት እናጠቐሱ ሃይማኖትና ቅንዕቲ ምዃና ንኸረድኡ ዝተጻሕፉ ሃይማኖታዊ ትኅዝቶ ዘለዎም መጻሕፍቲ እዮም።
ንምሳሌ፦ ሃይማኖተ አበው፡ መጽሓፈ ምሥጢር፡ ኣዕማደ ምሥጢርን ምሥጢራተ ቤተ ክርስቲያንን

* መጻሕፍቲ ጸሎት ፦ ንውልቃዊ ጸሎት ኮነ ንናይ ማኅበር ጸሎት ዘገልግሉ ብመልክዕ ንባብን ዜማን ዝዳለዉ መጻሕፍቲ እዮም።
ንምሳሌ፦ ንዕለታዊ ዘገልግሉ ፦ ውዳሴ አምላክ፣ ውዳሴ ማርያም፣ ሰዓታት፣ መልክዓት፣ አርጋኖነ ማርያም . . .
*ኣብ ፍሉይ ጊዜያት ዘገልግሉ ፦ ድጓ፣ ማኅሌተ ጽጌ፣ ሰቆቃወ ድንግል፣ ኃምስቱ ጸዋትወ ዜምዝ፣
*ምሥጢር ኣብ ምፍጻም ዘገልግሉ ፦ መዝገብ ቅዳሴ፣
መጽሓፈ ተኽሊል፣ መጽሓፈ ጥምቀተ ክርስትና. . .
*መጻሕፍቲ ሥርዓት ፦ ኣፈጻጽማ ምሥጢራት ቤተ ክርስቲያን፣ ኣሠራርሓን ምምኅዳርን ቤተ ክርስቲያን፣ ሥርዓተ ኣገልግሎትን ሢመትን ውሉደ ክህነትን መነባብሮ ምእመናንን. . . ዝተሓገጉን ዝተሠርዑን ዝተጻሕፎም እዮም።
ንምሳሌ፦ ፍትሐ ነገሥት፡ መጻሕፍተ መነኮሳት

* መጻሕፍተ ታሪክ ፦ ታሪኽ ቤተ ክርስቲያን፣ ኣብ ዝተፈላለየ ፈተናን ተጻብኦን መንፈሳዊ ጕዕዞ ገዳማትን ኣድባራትን፣ . . . ብሓፈሻ ንዝኃለፉ ፍጻሜታት ዝትርኹ መጻሕፍቲ እዮም።
ንምሳሌ፦ ስንክሳር፡ ክብረ ነገሥት
*መጻሕፍቲ ጥበብ ፦ ብዛዕባ ሥነ ፍጥረት፣ ኣቈጻጽራ ዘመን፣ ማኅበራዊ ናብራ . . . ሥጋውን መንፈሳውን ጥበባት ዝተጻሕፎም እዮም።
ንምሳሌ፦ ኣክሲማሮስ፦ ሥነ ፍጥረት
አቡሻክር፦ ሓሳበ ዘመን፣ ኣንጋረ ፈላስፋ
*ገድላት ፦ መዓዛ ቤተ ክርስቲያን ዝኾኑ ቅዱሳን ነቢያት: ሓዋርያት: ሰማዕታትን ጻድቃንን ስለ እግዚአብሔር ኢሎም ዝተጋደልዎ ገድልን ዝተዋህቦም ቃል ኪዳንን ከምኡ ውን ዝተደርሰሎም መልክዕ ዝተጻሕፎም እዮም።
ንምሳሌ፦ ገድለ ኣዳም፡ ገድለ አቡነ ፊልጶስ፡ ገድሊ አቡነ ተክለ ሃይማኖት።

* ድርሳናት፦ ናይ ቅዱሳን መላእኽቲ ክብሪ: ተልእኾ: ተራዳእነት: ተኣምራትን ቃል ኪዳንን ዝተደርሰሎም መልክዕን ዝገልጹ እዮም። (ዕብ. 1፥14)
ንምሳሌ፦ ድርሳነ ሚካኤል፡ ድርሳነ ገብርኤል፡ ድርሳነ ሩፋኤል።

* ተኣምራት ፦ ጐይታናን መድኃኒናን ኢየሱስ ክርስቶስ ዝገበሮ ተኣምራት፣ ኣዴና ቅድስት ድንግል ማርያም ዝገበረቶ ተኣምራት . . . ዝኃዙ መጻሕፍቲ እዮም።
ንምሳሌ፦ ተኣምረ ኢየሱስ፡ ተኣምረ ማርያም።

ንቅዱሳት መጻሕፍቲ ንኸነንብብን ኣተግቢርና ሕይወት ክንረክብን እግዚኣብሔር ኣምላኽ ብጻጋኡ ይደግፈና፡

ምንጪ፦ መጽሔት ‘ሰኣሊ ለነ ቅድስት’ ቍ. 8

Our Faith

The Eritrean Orthodox Tewahdo Church is the one Apostolic and Universal, and, for authenticatitly,ng righ
A.  It is stated as ‘Eritrean’ for it is located  within Eritrea’s sovereign integrity, 
B.  And it is affirmed that it is ‘Orthodox’ for  the Church has the true faith,
C.  And is called ‘Tewahdo’ for it believes   Read More . . . 

ርኸቡና

ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን ኤርትራ
ፖ.ሳጹን ቁጽሪ 728
ኣስመራ፡ ኤርትራ
ቴለ፡ +291-1-184290/182270
ፋክስ፡ +291-1-182195