banner

ኣባ ሰላማ ከሣቴ ብርሃን

በስመ አብ ወወልድ ወመንፈስ ቅዱስ አሐዱ አምላክ!

ኣባ ሰላማ ካብ ኣቦኦም ምናጦስን ኣደኦም ማርያም ሠናይትን ብ 26 ኅዳር 245 ድ.ል.ክ ተወልዱ። ኣብ ጊዜ ልደቶም ካብ ብርሃን ፀሓይ፡ ወርኅን ከዋኽብትን ዝበርህ ዕጽፊ ብርሃን ተራእየ። ነቢይ ዳዊት “ እም ኣፈ ደቂቅ ወሕፃናት አስተዳሎከ ስብሐተ/ ካብ ኣፍ ቈልዑን ሕፃናትን ምስጋና ኣዳሎኻ” (መዝ.8፡2) ከም ዝብል ድማ ሾብዓተ መዓልቲ ንፈጣሪኦም ኣመስገኑ። ጸጋ ውልድነትን ሃብተ ጥምቀትን ኪረክቡ ከለው እቶም ዘጥመቕዎም ኣባ ጢሞቴዎስ “እዚ ሕፃን’ዚ ነዞም ሰብ ኣግዓዚት ብርሃንን መድኃኒትን ክኾኖም እዩ” ኢሎም ተነብዮምሎም ነበሩ።

ጸጋ መንፈስ ቅዱስ ዝኃደሮም ሕፃን ስለዝነበሩ፡ ካብ 7ተ ዓመቶም፡ ቅዱሳት መጻሕፍትን ሥርዓት ቤተ ክርስቲያንን ተማህሩ፡ ነቲ ትምህርቲ ውን ቀልጢፎም የጽንዕዎ ነበሩ።
ብመሠረት ታሪኽ ቤተ ክርስቲያንና፡ ፍሬሚናጦስን (ኣባ ሰላማ) ምንኣሶም ኤስድዮስ (ሲድራኮስ) ምስ ሓለቓ ፈላስፋታትን ነጋዳይን ዝነበረ ሜሮባጶዮስ ዝስሙ ዘመዶም ጽርዓዊ ክርስቲያን፡ ካብ ጢሮስ ተበጊሶም ናብ ወገን ህንዲ ብጃልባ ተጐዓዙ። ናብ ገማግም ባሕሪ ኤርትራ ብምምጻእ ከኣ ኣብቲ ጊዜ እቲ ምዕብልቲ ማእከል ንግዲ ናብ ዝነበረት ወደብ ኣዱሊስ ስንቂ ንምምላእን ሃገር ንምዅላልን ተጸግዑ። ኣብኡ ኸኣ ፮ተ (6ተ) ኣዋርኅ ገበሩ። ናብ ዓዶም ኪምለሱ ምስ ነቐሉ፡ ኣብቲ ከባቢ ዝነበሩ ተጻባእቲ ኣብ ልዕሊኦም ኃደጋ ወደቕዎም እሞ ዅሎም ተቐትሉን፡ ሃብቲ ንብረቶም ተዘርፈን። እቶም ናኣሽቱ ኽልተ ቘልዑ ግና ብተኣምራት ኣምላኽ ካብቲ ኃደጋ ብሕይወት እኳ እንተደኃኑ፡ ብዘይ ዘመድን ሃብትን ግና በይኖም ተረፉ። ነበርቲ እቲ ኸባቢ ኸኣ ረኺቦም፡ ናብ እልዓሜዳ ንጉሥ ኣክሱም ከም ገጸ በረኸት ኣወፈይዎም።
እቲ  ንጉሥ ድማ እዞም ክልተ መንእሰያት ኣብ ቤተ መንግሥቲ ኽዓብዩ ፍቓዱ ኾነ። ምስ ክልተ ደቁ ኤዛናን ሳይዛናን (ደኃር ኣብርሀን ኣጽብሐን) ዝተባህሉ ኸኣ ተማሓዝዮም ንሾብዓተ ዓመት ጽቡቕ ትምህርቲ ኪረኽቡን ልሳነ ግእዝ ኪመልኩን ከኣሉ። ሽዑ ብኣእምሮ ምብሳሎምን ብጥበብ ምዕባዮምን ዘስተውዓለ ንጉሥ፡ ንኤስድዮስ ኣሰላፊ ሜስ ገበሮ፡ ጥበበኛን መስተውዓልን ዝነበሩ ፍሬሚናጦስ ከኣ ዓቃቤ ሕግን ጸሓፍን ሸሞም፡ ኣይጸንሐን ግና እቲ ንጉሥ ንኽልተ ደቁ ምስ ኣዲኦም ኃዲጉ ምስ ዓረፈ፡ እዞም መንእሰያት ናብ ሃገሮም ኪኸዱ እኳ እንተነቐሉ፡ ነቲ መንግሥትነት ዝተረከበቶ ንግሥቲ ኣኅየዋ (ሶፍያ) ደቃ ኤዛናን ሳይዛናን ዓብዮም ክሳዕ ዝርከብዋ ኣብ ምምኅዳር ኪሕግዝዋን ንደቃ ኪምህሩላን ስለዝለመነቶም ግና ጒዕዞኦም ገዲፎም ጸንሑ። እቶም ቈልዑ መንግሥትነት ክሳዕ ዝቕበሉ ኸኣ ብኣካለ መጠን ዓብዮም እምነተ ክርስትናን ኵሉ ዘድልዮምን እናመሃሩ ጸንሑ። ኣብርሀን ኣጽብሐን ንግሥነት ምስ ተረከቡ ግና ኤስድዮስ ወለዱ ንኽርኢ ናብ ጢሮስ ሃገሩ ተመልሰ። ፍሬምናጦስ ግና ብዛዕባ ኵነታት ክርስትና ምድረ ኣግዓዚት እምነት እናሃለወ ምሥጢራተ ቤተ ክርስቲያን (ጥምቀት፡ ቍርባን፡ ክህነት. . .) ብዘይምህላዉ የተሓሳስቦም ስለዝነበረ ምስ ነገሥታት ኣብርሀን ኣጽብሐን ተረዳዲኦም ናብ ግብጺ ተላኢኾም ከዱ።
ኣብ ጉባኤ ኒቅያ እምነት ኣጽኒዖም መናፍቕነት ኣርኂቆም ንዝመጽኡ ኣባ ኣትናቴዎስ ረኺቦም ብዛዕባ እምነት ምድረ ኣግዓዚ ብክርስቶስ ኣሚኖም ከምዘለዉን፡ እንተኾነ ውሉደ ክህነትን ሥርዓተ ቤተ ክርስቲያንን ማለት ጥምቀት፡ ቍርባን፡ ወዘይመስሎን ግና ከምዘይብሎም ኣስፊሖም ገለጹሉ። ቅዱስ ኣትናቴዎስ ጕዳይ ምድረ ኣግዓዚ ኣብ ቅዱስ ሲኖዶስ ኣቕሪቦም ድኅሪ ምዝታይ፡ ምሥጢራት ዚፍጽም ናብ ምድረ ኣግዓዚ ካልእ ጳጳስ ወይ ካህን ካብ ምልኣኽ እቲ ዝኃሸ ንፍሬምናጦስ ቀቢእካ ምስዳድ ከም ዚኃይሽ ወሰኑ። ፍሬምናጦስ ድማ ን፭ተ (5) ዓመት ዝኣኽል ኣብ ግብጺ ሥርዓተ ቤተ ክርስቲያን ምስ ኣጽንዑ፡ “ይደልዎ” ተባሂሎም ጵጵስና ብኣንብሮተ እድ ተሸይሞም ምስ ንዋያተ ቤተ ክርስቲያን ብዙኅ ኣልባስ፡ መሳቕል፡ ጽንሓሕ፡ ብዙኃት መጻሕፍቲ፡ ታቦት፡ ሜሮን ጽዋዓት፡ ናይ ወርቂ ኰሳኵስቲ፡ ንዋያተ ቅድሳትን ስልማት ቤተ ክርስቲያንን ኂዞም ናብ ሃገረ ኣግዓዚ ተላእኩ።
ካብ ግብጺ ጀሚሮም እናሰበኹ ብሰሜናዊ መኣዝን ኤርትራ ኣቢሎም ደብረ ሲሓት (ደብረ ሲና) ምስ ኣተው፡ ጵጵስና፡ ጥምቀት፡ ቍርባን. . . ኂዞም ብሰላም ከምዝተመልሱ ዝገልጽ መልእኽቲ ናብ ነገሥታት ኣብርሀን ኣጽብሐን ልኣኹ። ኣብዚ ቦታ ደብረ ሲና ኸኣ ካብ ነገሥታት ኣብርሀን ኣጽብሐን ጀሚሮም ሥርዓተ ጥምቀትን ቍርባንን ፈጸሙ። ምስ ብነገሥታት ኣብርሀን ኣጽብሐን ከኣ ናብ ሃገረ ኣክሱም በጽሑ። ድኅር’ዚ ዝምህሩን ዘጥምቑን ብዙኃን ካህናት፡ ዲያቆናትን ቆሞሳትን ሸይሞም ክሳብ መወዳእታ ምድረ ኣግዓዚት ልኣኹ። ኣባ ሰላማ ንምብራቕ፡ ምዕራብ፡ ሰሜንን ደቡብን እናዞሩ ብዙኃት ሕዝቢ መሃሩን ኣጥመቑን፡ ንብዙኃት ከሓድቲ ናብ እምነት መለስዎምን ብቝጽሪ ዘይግለጽ ብዙኅ ተኣምራትውን ገበሩን። ምስ ነገሥታት ኣብርሀን ኣጽብሐን ሠሚሮም ከኣ ብዙኃት ኣብያተ ክርስቲያን ኣሕነፁ። ንልሳነ ግእዝ ፊደላቱ ኣናበብቲ ወይ መድምፃን ብምግባርን ሥርዓተ ኣጸሓሕፋኡውን ካብ ጸጋም ናብ የማን ብምልዋጥን ቅዱሳት መጻሕፍቲ ካብ ልሳነ ጽርኢ ናብ ልሳነ ግእዝ ተርጐሙ። ቅዳሴ እግዚእ፡ ቅዳሴ ሓዋርያት፡ ኪዳናትን ካልኦት መጻሕፍቲ ሓዲሳትን ክጥቀሱ ይኽእሉ። ንዅሉ ቅኑዕ መንገዲ ክርስትና ዝመሃሩ፡ ናብቲ ሓቀኛ መንገዲ ብርሃን ዝመርሑን ብሰላም ዝሰበኹን ቅዱስ ኣቦ ስለዝኾኑ ድማ ኣባ ሰላማ ከሣቴ ብርሃን ዝብል ስም ተዋህቦም።
ብሓፈሻ አባ ሰላማ ከሣቴ ብርሃን፦ ንዅሉ ወንጌል ሰቢኾም፣ ሥርዓተ ቤተ ክርስቲያን ሠሪፆም፣ ቅዱሳት መጻሕፍቲ ተርጕሞም፣ ኣብያተ ክርስቲያን ሓኒፆም . . . መጓሰ ክርስቶስ ኣስፊሖምን ኣብ ታሪኽ ቤተ ክርስቲያን ዓቢይ ምዕራፍ ኣስፊሮምን እዮም። ኣብ መወዳእታ ድማ ካብ ጐይታና ኢየሱስ ክርስቶስ ቃል ኪዳን ተቐቢሎም ብ፳፮ ሓምለ ፫፻፹ ዓ.ም.(26 ሐምለ 380) ብሰላም ዓረፉ። ኣግዓዚት ቤተ ክርስቲያንና ድማ በብቦታኡን ጊዜኡን ክትዝክሮምን፡ ከተኽብሮምን ትነብር ኣላ።
አባ ሰላማ ከሣቴ ብርሃን ኣብ ሃገርና ኣብቶም ዝሓነፅዎም ኣብያተ ክርስቲያን፣ ዝሃብዎም ንዋያተ ቅድሳት፣ ዝበጽሕዎም ዓድታትን ቦታታትን ስሞምን ኣቦነቶምን ዝተመስከረ እዩ።
“ . . . ወአባ ሰላማ ሰበከ በህየ (በድባርዋ) ሃይማኖተ ክርስቲያን፡ ወአብርሀ ወአጽብሐ አኃው ፍቁራን ሐነፁ በድባርዋ ቤተ ክርስቲያን፡ ወይእቲ ቤተ ክርስቲያን ቀዳሚት ቤተ ክርስቲያን ዘተሐንፀት በምድረ ኣግዓዚ/ ኣባ ሰላማ ኣብዚ ድባርዋ እምነት ክርስትና ሰበኾ፡ ፍቁራን ኣኅዋት ኣብርሀን ኣጽብሓን ድማ ኣብ ድባርዋ ቤተ ክርስቲያን ሓነፁ፡ እዚኣ ኣብ ምድረ አግዓዚ ዝተሓንፀት ቀዳመይቲ ቤተ ክርስቲያን እያ"
ኣብ ሃገርና ኤርትራ፥ ኣብ ውሱናት ዓድታትን ውኁዳት ኣብያተ ክርስቲያንን ( ንምሳሌ፡- ዛግር ) እንተዘይኮይኑ ኣብ መብዛኅትኡ ክፋላት ሃገርና ንክብረ በዓሎም ኣተኵሮ ዝገብር፡ ስሞምን ታሪኾምን ዝፈልጥ፡ ምስ ሥእሎም ዝተላለየ. . . ዳርጋ የልቦን ክብሃል ይክኣል። እዚ ግና ብታሪኽ ዘውቅስ እዩ።
“ ወዲ ሩባ ማይ ጸሚእዎ” ከም ዝበሃል፥ ካልኦት ትካላት እምነት ከም ናይ ግሪኽ ኦርቶዶክስ ቤተ ክርስቲያን ኣብ 30 ኅዳር፣ ናይ ሮማ ካቶሊክ ቤተ ክርስቲያን ድማ ኣብ 27 ጥቅምቲ በዓሎም እናኣኽበራ፣ ዋናታቱ ንሕና ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን ሸለል ክንብሎን ባዕላ ዝሸመቶምን ዝለኣኸቶምን ኦርቶዶክስ ቤተ ክርስቲያን ግብጺ ድማ ፈጺማ ኣብ ቀኖና በዓላታ ዘይምጥቃሳን እምብዛ ዘተሓሳስብ እዩ።
ኤፍ. ጂ. ሆልዊክ ዝተባህለ ጸሓፊ ፥ “ደቂ እታ ጥንታዊት ሎዩሲያና (ሕቡራት መንግሥታት ኣሜርካ) ዝኾኑ ብ1787 ዓ.ም. በዓል ናይ ቅዱስ ፍሬሚናጦስ ብልዑል ድምቀት ከኽብሩ ከምዝተዓዘበ፥ እዞም ሰባት ድማ ካብ ኣህጉር ኣፍሪቃ ብባርነት ዝኸዱ ጸለምቲ ምዃኖም ከምዘረጋገጸ ጽሒፉ ኣሎ።”
ስለዚ ናይ ኣባ ሰላማ ከሣቴ ብርሃን ጣዕመ ገድሎም ኣብ ልሳንና፡ ፍቕሪ ሃይማኖቶም ኣብ ልብና፡ ሥእሎም ኣብ ቤትና . . . ከነኅድር፣ ከምኡ ውን ካብ ዝክረ ስሞምን ክብረ በዓሎምን ዝርከብ በረኸት ተሳተፍቲ ክንከውን እግዚአብሔር ብጸጋኡ ይደግፈና።
ጸሎትን በረኸትን ናይ ኣቦና ኣባ ሰላማ ከሣቴ ብርሃን ንዘለዓለም ምሳና ይኹን!
ስብሐት ለእግዚአብሔር!

Our Faith

The Eritrean Orthodox Tewahdo Church is the one Apostolic and Universal, and, for authenticatitly,ng righ
A.  It is stated as ‘Eritrean’ for it is located  within Eritrea’s sovereign integrity, 
B.  And it is affirmed that it is ‘Orthodox’ for  the Church has the true faith,
C.  And is called ‘Tewahdo’ for it believes   Read More . . . 

ርኸቡና

ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን ኤርትራ
ፖ.ሳጹን ቁጽሪ 728
ኣስመራ፡ ኤርትራ
ቴለ፡ +291-1-184290/182270
ፋክስ፡ +291-1-182195